Siyah Gerçekten Siyah mı?

Arkadaşlarınıza “Siyah ne renktir?” diye sorarsanız size kimileri “siyahtır!” derken kimileri de “siyah hiçbir rengin bulunmamasıdır” diye yanıt verebilir. Siyah tahta kalemine siyah rengi veren nedir? Belki de siyah gerçekten siyah değildir! Gelin hep birlikte kromatografi adı verilen bir teknikle bu sorunun yanıtını arayalım! Peki, kromatografi nedir?

 

• Daire şeklinde filtre kağıdı ya da kurutma kağıdı

• Makas

• Siyah keçeli kalem • Plastik su bardağı • Deney tüpü

• Temizleme teli

 

Deney Adımları

1- Deneye yuvarlak filtre kağıdının merkezine siyah tahta kalemiyle bir nokta yaparak başlayın. Merkeze çizdiğiniz bu noktanın etrafına başka noktalar da çizin. Öyle ki kağıdın ortasında noktalardan bir çember oluşsun.

2- Plastik bardağı yarısına kadar suyla doldurun.

3- Makas yardımıyla temizleme teli 5 cm uzunluğunda bir parça kesin. Kesitiğiniz bu tel parçasını dikkatlice filtre kağıdının tam ortasından – kalemle nokta çizdiğiniz yerden – geçirin.

4- Ortasından temizleme telini geçirdiğiniz filtre kağıdını yarısına kadar suyla doldurduğunuz plastik bardağın ağzına yerleştirin. Temizleme teli suya değerek ıslansın. Bu sırada filtre kağıdının ıslanmamasına dikkat edin.

5- Temizleme teli ıslandıkça, su yavaş yavaş ilerleyerek filtre kağıdına ulaşacak ve kağıt da ıslanmaya başlayacak. Bu biraz zaman alabilir, sabırlı olmanız gerekecek. Ama beklemeye değer!

6- Beklerken düşünelim: Kağıt ıslanınca kağıdın üzerine çizdiğiniz siyah noktalara ne olacak?

7- Siyah boya kağıdın yarısına kadar dağılınca temizleme telini ve filtre kağıdını suyun içinden çıkarın ve kağıdı kurumaya bırakın.

 

Nasıl Oluyor?

Açıklamaya geçmeden önce çocuklara “Siyah gerçekten sadece siyah mı?” Sorusunu tekrar yöneltin. Kağıda çizdikleri siyah noktanın gökkuşağı renklerini içinde sakladığını hep birlikte gözlemlediniz. Filtre kağıdının üzerinde görünen renk çeşitliliği siyah boyanın farklı renklerin birleşmesiyle oluşturulduğunu gösteriyor. Renkleri ayırmak için kullanılan bu tekniğe kramotografi adı veriliyor ve aslen farklı bitki pigmentlerini yani bitkilere renk veren maddeleri ayırmak için kullanılıyor. Kağıtta gözlemlenen gökkuşağı renklerinin altında yatan bilim ise basitçe şu şekilde açıklanabilir: Mürekkep su içinde çözünür ve kağıdın lifleri, dokusu arasında yayılır ve farklı renk kuşakları ortaya çıkar. Bu şekilde altı ya da yedi farklı rengin ortaya çıktığını gözlemleyebilirsiniz.
Siyah mürekkep birkaç farklı pigmentten yani renk maddesinden oluşan bir karışımdır. Mürekkep, filtre kağıdında ya da kurutma kağıdında su yardımıyla ilerlerken, mürekkebin içinde çözünen maddeler moleküllerinin büyüklüğüne , şekline ve
kimyasal özelliklerine göre farklı hızlarda hareket eder ve böylece renkler ayrılır.