Kırmızı Lahana Kimyası

İndikatör nedir, biliyor musunuz? Bu etkinlikte kırmızı lahanayı kullanarak birlikte kendi kimyasal indikatörümüzü yapacağız ve çeşitli sıvıları test edeceğiz.

Deney için gerekli malzemeler:

  • 2 adet geniş kase
  • 6 adet su bardağı
  • Önlük (her çocuk için)
  • Sirke
  • Karbonat
  • Limon suyu
  • Çamaşır deterjanı
  • Gazoz
  • Efervesan Tablet
 

Deney Adımları

1- Eldivenlerinizi ve önlüğünüzü giyin. Bir kırmızı lahanayı bıçak yardımıyla dörde bölün. Bunun için yardı isteyebilirsiniz.

2- Lahanayı kasenin içinde rendeleyin.

3- Süzgecin altına diğer tabağı koyun. Rendelenmiş lahana parçalarını süzgece dökün. Süzgeçteki lahana parçalarını sıkarak alttaki tabağa suyun çıkmasını sağlayın.

4- Çıkardığınız lahana suyunu eşit miktarda 6 bardağa paylaştırın.

5- Birinci bardaktaki lahana suyunun üzerine biraz sirke dökün. Kaşıkla karıştırın. Lahana suyuna sirke damlatınca ne oldu? Lahana suyunun rengi değişti mi? Gözleminizi posterinize kaydedin.

6- İkinci bardağa bir çay kaşığı kadar çamaşır deterjanı dökün ve kaşıkla karıştırın. Bu karışımın rengi nasıl? Gözlemlerinizi tabloya kaydedin.

7- Diğer maddeleri lahana suyunun üzerine sırasıyla eklemeden önce lahana suyuyla karıştırıldığında bardaklardaki sıvıların renginin ne olacağı ile ilgili grup arkadaşlarınızla birlikte tahminlerde bulunun ve tahminlerinizi posterinize yazın. Daha sonra sırasıyla diğer bardaklarındaki lahana suyunun üzerine limon suyu, karbonat, gazoz ve efervesan tableti ekleyip karıştırın ve gözlemlerinizi posterinize kaydedin.

8- Tüm gözlemlerinizi kaydettikten sonra arkadaşlarınızla birlikte gözlemlerinizi karşılaştırın. Lahana suyuna hangi maddeler eklendiğinde benzer renkler elde ettiniz? Bu maddelerin ortak özelliği ne olabilir?

Nasıl Oluyor?

Bazı maddeler asit ve baz olarak sınıflandırılır. Asitleri ve bazları birbirlerinin zıttı gibi düşünebilirsiniz, asitler düşük pH değerine, bazlar yüksek pH değerine sahptir. Örneğin, nötr bir madde olan suyun pH değeri 7’dir. pH değeri 0 ile 14 arasında değişir. Bilim insanları bir maddenin asit mi yoksa baz mı olduğunu indikatör yardımıyla belirler. İndikatör, genel anlamıyla asit ya da bazla temas halinde renk değiştiren kimyasaldır.

Gözlemlendiği gibi lahananın mor suyu asit özelliği gösteren bir maddeyle karşılaştığında kırmızıya, baz özelliği gösteren bir maddeyle karşılaştığında ise rengi yeşile-maviye döner. Kırmızı lahana suyu bize bu şekilde diğer maddelerin kimyasal özelliğiyle ilgili bilgi verdiği için indikatör olarak düşünülebilir.

Peki, acaba lahananın nasıl bir özelliği vardır ki indikatör olarak görev yapabilir? Kırmızı lahana antokyanin adı verilen suda çözünebilen bir pigment yani renk maddesi içerir. İşte bu madde asit ya da bazla karıştığında rengi değiştirir. Bu renk maddesi pH değeri 7’dn küçük olan asit ortamlarda kırmızıya, pH değeri 7’den büyük olan baz ortamlarda ise mavi-yeşil renge döner. Kırmızı lahana bilim insanlarının kullanabileceği pek çok indikatörden sadece biridir. Örneğin, bazı indikatörler renksizken bazla karıştırıldığında mavi ya da pembeye döner. Eğer bir indikatörle karıştırıldığında hiçbir renk değişikliği gözlemlenmiyorsa karıştırılan madde su gibi nötr bir maddedir yani asit ya da baz değildir.