Görünmez Kuvvet

Kimi zaman çevremizdeki insanlara ve özellikle de metal nesnelere dokunduğumuzda “çıt” diye bir ses çıkar. Elimizi birden çekiveririz. Peki bu sesin kaynağı nedir hiç düşündünüz mü?

Deney için gerekli malzemeler:

  • Plastik bardak
  • Pipet
  • Kurşun Kalem
  • Kağıt peçete ya da kare şeklinde küçük (10x10cm) bir kâğıt parçası
 

Deney Adımları

1- Kurşunkalemin sivri ucuyla bardağın tabanının tam ortasından bir delik açın.

2- Ardından kalemi bardağın içinden dışarı doğru sokarak deliğe yerleştirin.

3- Bardağı masanın üzerine koyun.

4- Kare kâğıdı karşılıklı iki köşesini üst üste getirerek katlayın. Sonra kâğıdı açın ve aynı işlemi diğer köşeler için de yapın. Kâğıdı yine açın.

5- Kâğıdı köşegenlerin orta noktasından kalemin sivri ucuna yerleştirin.

6- Pipeti birkaç kez saçınıza sürtün.

7- Pipeti kâğıdın bir köşesine yaklaştırın, ancak kâğıda değdirmeyin. Pipeti kâğıdın çevresinde döndürmeye başlayın. Neler gözlemlediniz?

 

Nasıl Oluyor?

Maddelerin içinde elektrik yüklü çok küçük parçacıklar bulunur. Artı ve eksi olarak adlandırılan iki farklı elektrik yükü vardır. Farklı elektrik yüküne sahip parçacıklar (artı ve eksi) birbirini çeker. Aynı yüke sahip olanlarsa (eksi ve eksi ya da artı ve artı) birbirini iter. Plastik maddeler kağıt ya da yünlü cisimlere sürtüldüklerinde üzerlerinde eksi yüklü parçacıklar birikir. İşte buna elektriklenme denir. Elektriklenmenin en belirgin örneğini yıldırımlar sırasında görürüz. Bulutlar bazen güçlü rüzgarların etkisiyle elektrikle yüklenir. Bu elektrik zaman zaman havadan yere atlar ve bu sırada yıldırım oluşur. Yıldırımın oluşmasının nedeni farklı elektrik yüklerinin birbirini çekmesidir. Elektrik yükleri böylece bir yerden diğerine atlayabilir.

Bu deneyde pipeti kağıt peçeteye sürttük. Bu sırada kâğıt peçetedeki eksi yükler pipete geçti. Böylece pipet eksi yükle yüklenmiş olur. Pipeti kâğıt parçasına yaklaştırdığımızda pipet kâğıdın kendine yakın olan bir köşesini kendine doğru çekti. Bu nedenle pipeti döndürdüğümüzde kâğıt da döndü.

Pipetin kâğıdın bir köşesini çekmesinin nedeni yüklerin sivri uçlarda yani köşelerde daha fazla birikmesi. Pipeti kâğıda yakın tutup döndürdüğümüz sürece kâğıt dönmeye devam etti. Bunun nedeni eksi yüklü pipet ve artı yüklü kâğıt parçası arasında bir çekim olması.